Już od wejścia Polski do Unii Europejskiej i angażu w europejskie struktury prawne, przekonujemy się, jak duży wpływ na sytuację milionów Polaków posiada orzecznictwo Trybunały Sprawiedliwości Unii Europejskiej (w skrócie: TSUE).
Dokonuje on interpretacji prawa unijnego, często w kolizji z przepisami krajowymi. Pozwala w ten sposób sądom polskim zrozumieć często ogólne i niezrozumiałe regulacje rozporządzeń i dyrektyw europejskich.
Konsumenci doniosłość wyroków TSUE pierwszy raz w dużej skali mogli spostrzec w przypadku sprawy Dziubak przeciwko Raiffeisen (C-260/18), która zapoczątkowała lawinę sprawę dotyczących kredytów waloryzowanych do waluty obcej.
Pytania WIBOR-owe
To, jak wygląda sytuacja w TSUE w kontekście wskaźnika WIBOR i prawidłowego poinformowania o ryzyku zmiennej stopy procentowej, przedstawiłem w zasadzie w całości w ostatnim wpisie na blogu: WIBOR – skąd problem i co dalej?
Uzupełniająco wskazuję, że sprawa z pytań prejudycjalnych Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie (II C 1440/24) otrzymała przed TSUE sygnaturę C-586/25.
Pojawiła się także nowa sprawa C-630/25 zainicjowana przed wybitnego znawcę (wśród sędziów) praw konsumenta w osobie sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie Michała Maja.
Po pierwsze, sąd powziął wątpliwości, czy dla umów zawartych przed 1 stycznia 2018 r. banki miały obowiązek informowania klienta, kto opracowuje WIBOR.
Po drugie, wątpliwości sądu polskiego budzi to, czy bank musiał podawać w umowie kredytu zasady kształtowania wskaźnika WIBOR.
Po trzecie i w mojej ocenie najważniejsze, sąd pyta o nieuczciwość informacyjną, polegającą na niewskazaniu przez bank, że WIBOR wyliczany jest w oparciu o deklaracje grupy banków, a nie na podstawie rzeczywistych transakcji rynkowych. Co więcej, sąd zwrócił uwagę na brak nadzoru państwowego nad wskaźnikiem przed wejściem w życie rozporządzenia BMR (1 stycznia 2018 roku).
Ponadto, w sprawie C-630/25 analizowane mają być zasady ustalania WIBOR, a być może i elementy istotne z punktu widzenia klienta, wpływające na sposób kształtowania wskaźnika, które mogą decydować o jego abuzywności.
W wyżej wymienionych pytaniach widać bardzo celne wypunktowanie przez sąd polski głównych bolączek polskich umów złotowych. Jasne odpowiedzi TSUE niewątpliwie pomogą polskich sądom podejmować jeszcze trafniejsze (i mamy nadzieję korzystne dla konsumentów) rozstrzygnięcia.
Jest jeszcze sankcja kredytu darmowego
WIBOR to jedno, ale dla wielu umów złotowych możliwa jest również inna ścieżka kwestionowania zasad oprocentowania – tzw. sankcja kredytu darmowego (pod pewnymi warunkami).
W tym zagadnieniu TSUE również nie pozostaje bez słowa. Aktualnie toczy się co najmniej kilka (jeśli nie kilkanaście) spraw. Poniżej przedstawiam bardziej istotne z nich.
Postępowanie C-684/25 bada kwestię informowania klienta przez bank o opłatach okołokredytowych i możliwości ich podniesienia (czy ogólne, a nie konkretne czynniki zmiany są uczciwe), proporcjonalności sankcji kredytu darmowego przy niewielkich naruszeniach ustawy, a gdyby ta miała być nieproporcjonalna – to jaką karę zastępczą dla banku stosować.
W kolejnym z postępowań – C-744/24 – sąd polski pyta wyraźnie o zgodność z prawem unijnym oprocentowania kredytowanych kosztów okołokredytowych, czyli takich, które są doliczane do wejściowego salda zadłużenia, a które nie są udostępnione kredytobiorcy (inaczej: klient nie dostał pieniędzy, a musi od nich płacić odsetki).
Dodatkowo sąd pyta o zakres obowiązków informacyjnych po stronie banku w związku z naliczaniem odsetek od kredytowanych kosztów.
Z kolei w sprawie C-831/24 sąd polski powziął wątpliwość co do tego, jakie wady umowy ma badać przy analizie podstaw do stosowania sankcji kredytu darmowego – czy tylko te, na które powołał się konsument w oświadczeniu o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, czy również te, na które konsument się nie powołał, a sąd sam zauważył – z urzędu.
Ponadto sąd pyta o zakres informacji o procedurze przedterminowej spłaty kredytu, a także o to, co pojawiło się w sprawie C-684/25, czyli konieczność stosowania sankcji kredytu darmowego w przypadku każdego naruszenia przepisów, nie tylko doniosłych z punktu widzenia kredytobiorcy.
Orzecznictwo TSUE — podsumowanie
Powyżej wskazałem aktualniejsze z pytań prejudycjalnych skierowanych do TSUE przez sądy polskie. Wiele wcześniejszych oczekuje na rozstrzygnięcie.
W niektórych banki, widząc ryzyko niekorzystnego orzeczenia TSUE, zawierały z klientami ugody bądź też nawet uznawały ich powództwa, tylko po to, aby nie zapadł wyrok dokonujący wykładni prawa unijnego.
Takie zachowanie banku, nawet mimo braku generalnej wypowiedzi TSUE w istotnych tematach, należy oceniać jednoznacznie na plus dla konsumentów.
Prędzej czy później TSUE rozstrzygnie wątpliwe zagadnienia i wówczas banki będą się musiały zmierzyć z konsekwencjami rozstrzygnięć na gruncie naszych rodzimych spraw.
A jeśli nie, to wskutek pytań prejudycjalnych – w sprawie indywidualnej – można uzyskać pełnię korzyści przez oportunistyczne nastawienie banku (to też może być element strategii procesowej w Twojej sprawie).
Filip Olejniczak
radca prawny
Zdjęcia: Nataliya Vaitkevich, SHOX art
***
WIBOR – skąd problem i co dalej?
Dużo w przestrzeni medialnej mówi się ostatnio o możliwości kwestionowania umów kredytów/pożyczek złotowych. Przytłaczająca ich większość opierała się na oprocentowaniu zmiennym, a częścią zmienną tego oprocentowania był zasadniczo WIBOR.
Skąd stosunkowo nagłe – z perspektywy mediów i przestrzeni publicznej – zainteresowanie WIBOR-em? [Czytaj dalej…]
